غانم قدوري الحمد ( مترجم : يعقوب جعفرى )

66

رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى )

برده است ، نتيجهء همين پيوند حروف در داخل كلمات است كه در قرون اوليهء پس از ميلاد ، در كتابت نبطى پيدا شد . در كتابت عربى پيش از رسم عثمانى ، دو حرف مكرر كه حركتى ميان آنها فاصله نمىافتاد ، با يك علامت نوشته مىشد و آن همان است كه دانشمندان علوم عربى به آن « مدغم » مىگويند و ظاهرا در كتابت نبطى و بسيارى از كتابتهاى سامى نيز چنين بود و شايد اين موضوع مربوط به تلفظ بوده است . « 1 » دست كاتب در كتابت عربى ، مانند همهء كتابتهاى سامى ديگر ، از راست به چپ حركت مىكند . « 2 » نقوش عربى جاهلى و نقوش دورهء اسلامى ، به بعضى از ويژگيهاى نوشتارى دلالت مىكند كه قابل توجه است . مثلا در نقش « حران » كلمه « ظلموا » ( ظالم ) را مىبينيم كه در آخر آن واو قرار گرفته كه زايد بر حروف كلمه است ، ولى به يك ويژگى نوشتارى دلالت دارد كه در كتابت نبطى شايع بوده و آن الحاق واو به اسماى اعلام است ، مانند : « مقيمو ، نبطو ، كهيلو ، عيدو ( عائد ، منوتو ( مناة ) غوثو ( غوث ) » و در نقش « نماره » اين اسمها را مىبينيم : « عمرو ، نزرو ، مذحجو ، شمرو ، معدو ، فرسو » « 3 » اين پديده ، به روشنى علت افزايش و او در آخر كلمهء « عمرو » در كتابت عربى را تفسير مىكند ، همان پديده‌اى كه دانشمندان علوم عربى در توجيه آن ، مطالب دور از حقيقتى ذكر كرده‌اند . در نقش قاهره ، كلمهء « سنت » را مىبينيم كه با تاى بلند نوشته شده ولى در همان نقش كلمهء « رحمة » با هاء نوشته شده است . تفسير اين پديده را در نقوش نبطى مىيابيم ، زيرا در قديمىترين نقوش نبطى ، تاى تانيث در آخر اسماء با تاء نوشته شده مانند : « سنت ، حرثت ( حارثه ) جذيمت . » بنابراين ، نوشتن تاى تانيث به اين شكل ريشهء نبطى دارد . از اين بررسى مختصر ، ارتباط كتابت عربى در ويژگيهاى خود با مجموع كتابتهاى سامى ، از طريق كتابت نبطى روشن مىشود .

--> ( 1 ) . 20 . Moscati , P . 1 ( 2 ) . 213 . Dirnger , P . 2 ( 3 ) دربارهء قاعدهء زيادت اين واو ، در كتابت نبطى ، بنگريد به : جواد على ، ج 3 ، ص 299 .